Literatuurgeschiedenis Gouden Eeuw

Inleiding

Joost van den Vondel is geboren op 17 november 1587 in Keulen. Hij is overleden op 5 februari 1679 in Amsterdam. Hij is de beroemdste schrijver uit de gouden eeuw. Hij kwam uit protestants milieu, maar koos in 1640 voor het katholicisme.


Christiaan Huygens is geboren op 14 april 1629 in Den Haag. Hij is overleden op 8 juli 1695 in Den Haag.


Pieter Corneliszoon Hooft ook wel, P.C. Hooft is geboren op 16 maart 1581 in Amsterdam. Hij is overleden op 21 mei 1647 in Den Haag

Opdrachten

Joost van den Vondel

1. Noem ten minste twee redenen waarom Vondel al in zijn eigen tijd te boek stond als ‘de grootste schrijver’.
   • Vondel gaf overal zijn eigen mening over en dit schreef hij ook op à veel gebeurtenissen uit de Gouden Eeuw heeft hij becommentarieerd. Hierdoor werd hij de grootste schrijver uit de gouden eeuw.
   • Vondel trok zich van niemand iets aan en deed wat hij zelf wilde.
2. Leg uit hoe het kon dat een beroemd auteur als Vondel geldproblemen had, terwijl hedendaagse beroemde auteurs gemakkelijk van hun pen kunnen leven.
   • Toen Vondel kousenhandelaar was verdiende hij goed. Maar toen hij failliet ging kreeg hij een baantje bij de Amsterdamse Band van Lening. Nu verdiende hij niet zo veel en ook kochten er niet veel mensen in die tijd boeken waardoor hij er niet van kon leven.
3. Zoek zelf achtergrondinformatie bij het gedicht Het stockske.
   • Welke gebeurtenis wordt hier door Vondel beschreven?
     • Er wordt hier een gebeurtenis ui 1619 beschreven. In dit jaar werd het leven van Johan van Oldenbarnevelt, een raadspensionaris van de Staten-Generaal beëindigd.
   • In het gedicht wordt het stokje aangesproken alsof het een persoon is: waarom gebruikt Vondel deze techniek?
     • Vondel gebruikte metaoren om personen en gebeurtenissen uit de werkelijkheid uit te drukken in personages.
   • Welke boodschap wilde hij met het gedicht geven?
     • Dat een andere partij schuld had. Nadat Oldenbarnevelt werd onthoofd in 1619 beschuldigde Vondel in het toneelstuk ‘Palamedes oft Vermoorde Onnooselheyd’ de tegenstander (prins Maurits van Oranje Nassau) van Oldenbarnevelt van landverraad
   • Kun je het stokje tegenwoordig nog ergens bekijken?
     • Ja, dit kan in het Vondel-museum te Amsterdam.

Christiaan Huygens

1. Onderzoek via allerlei naslagwerken, maar zeker ook via internet, het komische toneel van de zeventiende eeuw. Geef de namen van auteurs, stukken, uitgevers en verschijningsdatum. Vermeld je zoekstrategie. Zorg voor een lijst van minimaal tien stukken. Het doel is een uitputtende opsomming van alle stukken die bij het komisch toneel horen. Omschrijf daarbij wat jij tijdens jouw onderzoek onder komisch toneel hebt verstaan.


Een klucht is een kort toneelstuk wat bestaat uit overdreven, komische situaties. Het doel van een klucht is het vermaken van het publiek

Auteur	Stuk	Uitgever	Verschijningsdatum	Bron
Gerit Komrij	Ik heb goddank twee goede longen	Meulenhoof	1971	Wikipedia
Gerit Komrij	Fabeldieren	De harmonie	1975	Wikipedia
Gerit Komrij	Averechts	De arbeiderspers	1980	Wikipedia
Gerit Komrij	Tuttifrutti	De arbeiderspers	1972	Wikipedia
Gerard Reve	Terugkeer	Uitgeverij Conserve	1940	Wikipedia
Gerard Reve	Tien vrolijke verhalen	Van Oorschot	1961	Wikipedia
Gerard Reve	Commissaris Fennedy	Van Oorschot	1962	Wikipedia
Gerard Reve	De taal der liefde	De bezige Bij	1972	Wikipedia
Constantijn Huygens	Trijntje Cornelis	Prometheus/ Bert Bakker	1657	Dbnl.org
Constatijn Huygens	Zedeprinten	Prometheus/Bert Bakker	1624	Dbnl.org
Constatijn Huygens	De uytlandighe herder	Prometheus/Bert Bakker657	1623	Dbnl.org
Constatijn Huygens	Zee-straet	Prometheus/Bert Bakker	1667	Dbnl.org
Thomas Asselijn	De kwakzalver	Van Gorcum	1692	Dbnl.org
Pieter Langendijk	Het wederzyds huwelyksbedrog	Taal & teken	1712	Literatuurgeschiedenis.nl
Pieter Langendijk	Don Quichot op de Bruiloft van Kamacho	Thieme Zutphen	1711	Literatuurgeschiedenis.nl
Pieter Langendijk	De zwetser	Malmberg Den Bosch	1712	Literatuurgeschiedenis.nl
Pieter Langendijk	Quincampoix of de windhandelaars	By de erven.	1720	Literatuurgeschiedenis.nl
Samuel Costers Teeuwis de Boer	Isabella	De Arbeiderspers	1612	Wikipedia
Samuel Costers Teeuwis de Boer	Boereklucht	De Arbeiderspers	1612	Wikipedia
Samuel Costers Teeuwis de Boer	Duytsche Academi	De Arbeiderspers	1619	Wikipedia
Samuel Costers Teeuwis de Boer	Warenar	De Arbeiderspers	1617	Wikipedia
Gerrit Hendricxsz van Breughel	Cupido's Lusthof einde van amoureuse Boogaert	Cloppenburch	1613	Dbnl.org
Gerrit Hendricxsz van Breughel	Boertige kluchten	voor L. E. Bosch	1613	Dbnl.org
Jan Janzsoon Starter	Wthegheven by de Nederduytsche Academi	Friesche Lusthof	1618	Wikipedia
Jan Janzsoon Starter	Timbre de Cardone	Friesche Lusthof	1618	Wikipedia
Johannes Frederik Haverman	W.D. Hooft en zijne kluchten	‘s Gravenhage	1895	Wikipedia
Abraham Bormeester	A. Bormeesters Zijtje Fobers	Alleen gedrukt voor de liefhebbers, na de originele kopie	1647	Dbnl.org
Pieter Bernagie	De Huwelyken Staat	-	1684	Wikipedia
Pieter Bernagie	De belachelyke Jonker	-	1684	Wikipedia
Pieter Bernagie	Het studente-leven	-	1684	Wikipedia
Jillis Noozeman	Lichte Klaartje	Bert bakker	1645	Wikipedia
Jillis Noozeman	De berooide student	Bert Bakker	1650	Wikipedia
Jillis Noozeman	Bedrogen dronkaard	Bert Bakker	1650	Wikipedia
Willem Godschalck van Focquenbroch	De verwarde jalousy, Blyspel	Willem Godschalck van Focquenbroch	1663	Dbnl.org
Willem Godschalck van Focquenbroch	Klucht van de weyery	Willem Godschalck van Focquenbroch	1665	Dbnl.org
Willem Godschalck van Focquenbroch	Klucht van Hans Keyenvresser	Willem Godschalck van Focquenbroch	1665	Dbnl.org
Willem Godschalck van Focquenbroch	Thalia, of geurige sanggodin	Willem Godschalck van Focquenbroch	1665	Dbnl.org
Ysbrand Vincent	Det leevendige doode	Uitgeverij Te Amsterdam	1691	Dbnl.org
Ysbrand Vincent	Det leevendige doode	Uitgeverij te Amsterdam	1716	Dbnl.org
Pieter de la Croix	De meid juffrouw	Zomer&Kreuning	1685	Literatuurgeschiedenis.nl
Willem Ogier	Droncken Heyn	A Olofzen in de Gravestraat in ’t Wit gekroont Musiek-boek	1742	Literatuurgeschiedenis.nl
Willem Ogier	Dit spook	A Olofzen in de Gravestraat in ’t Wit gekroont Musiek-boek	1742	Literatuurgeschiedenis.nl
Willem Ogier	De gramschap	A Olofzen in de Gravestraat in ’t Wit gekroont Musiek-boek	1742	Literatuurgeschiedenis.nl
Willem Ogier	Haet en Nydt	A Olofzen in de Gravestraat in ’t Wit gekroont Musiek-boek	1742	Literatuurgeschiedenis.nl
Joan de Grieck	Het Brussels klucht tooneel	Bert Bakker	1700	Dbnl.org
Adriaanszoon Bredero	De klucht van den Molenaer	Meulenhoff	1613	Wikipedia
Adriaanszoon Bredero	De klucht van de koe	Zutphen	1612	Wikipedia
Adriaanszoon Bredero	Symen sonder Soeticheydt	Zutphen	1619	Wikipedia

Zoekstrategie: wij hebben gebruik gemaakt van het internet, voornamelijk van de informatie die op literatuurgeschiedenis.nl staat. Ook hebben wij gebruik gemaakt van Wikipedia en dpnl.org.

Komisch toneel: word ook wel blijspel genoemd. Het is een theaterstuk met als doel het publiek te amuseren en vermaken.

2. Leg uit wat een puntdicht is en geef twee voorbeelden uit het werk van Huygens

Een puntgedicht is een heel kort gedichtje, een snel gedichtje met een geestige gedachte. Twee voorbeelden uit het werk van Huygens zijn ‘Drucker’ en ‘Quacksalver’.

Drucker.

Van 'tKeiserlicke Hof tot de Schaepherders Kluijs

Tracht ijeder vred' en vreughd en vrijheit te gewinnen;

Ick ben de man alleen van averechtse sinnen,

Die staegh om perssing en om druck wensch in myn huijs

Quacksalver

Ick steeck mijn' stouten voet in der Doctoren Schoen,

En danss'er met voor 'tvolck, soo dat het oude seggen

Door mijn' vertieringen licht is om wederleggen:

Wat dunckt u, Boeren, is 't met seggen niet te doen?

3. Schrijf twee originele puntdichten

Gedicht 1:

Volgroeiing

Daar sta je dan;

Groot en volgroeid;

Als een echte volwassen man;

Met een slimme kop;

En een hart van goud;

Alsof mijn broer nooit veranderd is;

En de tijd gewoon heeft stil gestaan.

De gedachte van dit gedicht is, is dat je veel van je bijvoorbeeld, in dit geval, van iemand kan houden.

Gedicht 2:

Tijd

Zo sluw als een vos:

Telkens weer een seconde voorbij

Nooit meer het oudste;

Nooit meer het jongste;

Tijd tikt, gaat verder;

Net als het leven.

Dit gedicht gaat over de tijd; over dat er dingen voorbij gaan en dat je moet genieten, want tijd vliegt, gaat heel snel.

Pieter Corneliszoon Hooft

1. Wat waren de belangrijkste ideeën die Hooft met zijn werk wilde uitdragen? Noem er drie.
   • Hooft wilden duidelijk maken dat het landsbelang boven eigen belang stond en dat de ondergeschikte goed moet worden behandeld.
   • Hooft wilde dat Nederland ook de kunst van de renaissance zou gaan leren kennen. Daarom focuste Hooft op de modernisering van de Nederlandse literatuur toen hij terug kwam van Italië en Frankrijk naar Amsterdam.
2. Lees het Deuntje, op deze pagina, dat begint met ‘Als Jan Sijbrecht zou belezen’.
   

1. Omschrijf kort (in maximaal 100 woorden) de rol van Jan en de rol van Sijbrecht in dit lied.

• De rol van Jan: hij is verliefd op Sijbrecht, alleen Sijbrecht gelooft hier niet helemaal in.
• De rol van Sijbrecht: ze is een voorbeeld hoe je je niet zou moeten gedragen in een relatie. Ze is erg dominant en maakt misbruik van de wil van Jan door een relatie te krijgen. Ze mishandelt Jan en zegt dat hij haar moet verdragen, als hij echt Reine Liefde voor haar heeft.

1. Leg uit wat Jan en Sijbrecht bedoelen met de refreinregel ‘Reine liefd’ kan niet vergaan’.
• Dat pure liefde niet vergaat.

1. Ga naar http://home.hetnet.nl/~corpetrus/dichters/FrancescoPetrarca.htm en lees sonnet 134 en sonnet 292.

1. Vergelijk deze sonnetten met ‘Mijn lief, mijn lief, mijn lief’ van P.C. Hooft, dat in het Terzijde bij deze pagina (Hooft op vrijersvoeten) is opgenomen). Zie je overeenkomsten of verschillen?

• Ze rijmen op de zelfde manier.
• De onderwerpen van de sonnetten gaan bijna altijd over liefde. En het verdriet en de pijn omdat het vaak onbereikbare liefde is.
• De sonnet van Hooft is geschreven uit twee perspectieven, de bovenstaande sonnetten zijn geschreven vanuit één perspectief.

1. Voldoen de sonnetten aan de algemene regels die op de literatuurgeschiedenispagina ‘Revolutie in de Nederlandse literatuur’ gegeven worden? Geef argumenten voor je antwoord.

• Sonnet: een veertien-regelig gedicht. Het heeft 4 coupletten, van 4, 4, 3, 3 regels. De inhoud heeft een wending, vaak na de achtste versregel. Een sonnet was origineel en individualistisch, je kon er je gevoelens mee uiten.
• De sonnetten voldoen aan de algemene regels, want ze hebben 14 regels en een wending in de inhoud.

Vondel, Huygens en Hooft nu

Leg uit waarom Vondel, Huygens en Hooft nog steeds interessant gevonden worden binnen de Nederlandse literatuur. (150 woorden in goed Nederlands)

Vondel, Huygens en Hooft zijn nu nog steeds belangrijk voor de Nederlandse literatuur. Dit komt omdat ze alle drie nieuwe ideeën hadden over de schrijfwereld. Ze waren niet bang om die vernieuwingen uit te spreken of op papier te zetten. Ze schreven wat zij mooi vonden, ook al was dat wel is in tegenstrijd met wat de rest van het volk dacht.

Vondel vond dat de kunst over normen en waarden moest gaan. Hij schreef over politieke en godsdienstige onderwerpen, omdat dit niet overeenkwam met de ideeën van de koning werd zijn werk verboden. Door Vondel durven we nu onze mening te uiten over bepaalde onderwerpen. Hooft was voor de modernisering, in zijn verhalen schreef hij over hoe leidinggevende het volk moesten behandelen. Huygens was de eerste die begon met het komisch toneel, kluchten.

De ideeën van deze personen zien we nog steeds terug en dat maakt dat ze nog steeds interessant zijn.